ทำไมคุณถึงดมกลิ่นหอมชาได้ไม่เป็นตามที่นักชงชากล่าวอ้าง

 

     ในก๊วนชาหนึ่ง กำลังชิมลิ้มรสใบชาตัวเทพ (ระดับราคา กก.ละตัวเลข 6 หลัก) หลังได้ชงใบชาน้ำที่ 4 ซึ่งน่าจะได้น้ำชาที่พีคที่สุด เมื่อนักชงชาดื่มน้ำชาเข้าปากสักครู่แล้วเปรยขึ้นว่า : “น้ำชานี้มีกลิ่นกล้วยไม้, กลิ่นลูกพีชฉ่ำ, กลิ่นน้ำผึ้งหวาน, ฉงเว่ย (枞味--กลิ่นรสพิเศษเฉพาะของชาเหล่าฉงที่มีอายุต้น 50+ ปี).....”

     ในขณะที่คุณร่วมดื่มชาในก๊วนนี้ด้วย ขอถามตรงๆว่า :

     - คุณได้รับรู้สึกมีกลิ่นหอมในน้ำชาหรือไม่?

     - ถ้ารับรู้ได้ถึงกลิ่นหอม คุณสามารถจำแนกโน้ตกลิ่นออกมาได้หรือไม่?

     - โน้ตกลิ่นที่คุณจำแนกออกมา เป็นกลิ่นหอมชนิดเดียวกันกับนักชงชาที่กล่าวไว้หรือไม่? หรือแตกต่างกับคอชาคนอื่นหรือไม่?

     กลิ่นหอมในชาเกี่ยวพันกับสารกลิ่นหอมระเหยหลายร้อยชนิด กล่าวโดยทั่วๆไป องค์ประกอบของกลิ่นหอมชนิดหนึ่ง โทนหลักประกอบด้วยโมเลกุลสารกลิ่นหอมไม่กี่ชนิด ส่วนโมเลกุลชนิดอื่นๆเป็นตัวเสริมให้โน้ตกลิ่นที่เป็นตัวหลักโดดเด่นขึ้นมา

     กลิ่นหอมจึงมีคุณลักษณะทั้งพิเศษเฉพาะและสลับซับซ้อนประการฉะนี้

     เส้นทางการรับกลิ่น :

     > เริ่มต้นเมื่อโมเลกุลกลิ่นผ่านช่องจมูกไปละลายในเยื่อเมือก

     > กระตุ้นเซลล์ประสาทรับกลิ่น (Olfactory receptor cells) ที่เยื่อบุผิวรับกลิ่น (Olfactory epithelium) 

     > ส่งสัญญาณประสาทผ่านป่องรับกลิ่น (Olfactory bulb)

     > เดินทางผ่านเส้นประสาทสมองคู่ที่ 1 (Olfactory tract)

     > ไม่ผ่านทาลามัส (Thalamus) ในสมองส่วนกลาง 

     > ตรงสู่ระบบลิมบิก (Limbic system) โดยตรง : กลิ่นถูกประมวลผลที่โครงสร้าง Amygdala (อารมณ์) และ Hippocampus (ความจำ) ทำให้จดจำกลิ่นได้และเกิดความรู้สึก 

▲เส้นทางการรับกลิ่น : โมเลกุลกลิ่น/气味 → ช่องจมูก/鼻腔 → เซลล์ประสาทรับกลิ่น/嗅毛感受器 → ป่องรับกลิ่น/嗅球 → ระบบลิมบิก/边缘系统

▲ระบบประสาทสัมผัสทั้งหมดยกเว้น “การรับกลิ่น/嗅觉” เพียงหนึ่งเดียวที่ไม่ต้องผ่านสถานีถ่ายทอดสัญญาณ “Thalamus/丘脑” โดยได้รับ “สิทธิพิเศษ” ที่เชื่อมต่อกับสมองใหณ่โดยตรง 

▲“การรับกลิ่น/嗅觉” และ “ระบบลิมบิก/边缘系统 (Amygdala/杏仁核, Hippocampus/海马体)” มีการเชื่อมต่อกันโดยตรงเป็นกรณีพิเศษ นี้จึงเป็นการอธิบายได้ว่า ทำไมกลิ่นหอมจึงสามารถปลุกอารมณ์และความทรงจำอันแรงกล้าให้เกิดขึ้นอย่างทันทีทันใด

     เส้นทางการรับกลิ่นลักษณะนี้หมายความว่า :

     - การรับกลิ่นกับระบบอารมณ์, ความทรงจำจะดำรงการเชื่อมต่อกันโดยตรง

     - การรับรู้กลิ่นเป็นกระบวนการทางประสาทในรูปแบบที่ขึ้นอยู่กับประสบการณ์

     - พูดอีกนัยหนึ่ง Flavor มิใช่ “ดื่มได้มา” เป็นรูปแบบแบบแผนที่ถูกสมอง “จำแนกแล้วสร้างขึ้น”

     Flavor อยู่ใน “เชิงนามธรรม” ที่มิใช่เป็นอคติทางความคิด (Cognitive Bias) แต่ถูกกำหนดโดยโครงสร้างระบบประสาท

     โมเลกุลสารกลิ่นหอมชนิดเดียวกัน สำหรับต่างคนแล้วอาจรู้สึกได้แตกตต่างกันอย่างสิ้นเชิง

     ยีนของเซลล์รับกลิ่นที่รับผิดชอบในการถอดรหัสในระบบการรับกลิ่น ภายใต้ความแตกต่างระหว่างบุคคล, เบื้องหลังวัฒนธรรม, ประสบการณ์, สภาวะทางอารมณ์ จะเปลี่ยนไปต่อเส้นทางความเข้าใจของ Flavor กลิ่นรสเดียวกัน

     ภายใต้กลไกลักษณะนี้ การพรรณนาโดยภาษา Flavor ของธุรกิจชาแบบดั้งเดิม สำหรับคอชาใหม่แล้วบ่อยครั้งมากที่ “ไม่สามาถอกรหัส” ได้ เนื่องเพราะขาดซึ่งพื้นฐานความรู้และคลังเก็ษความทรงจำของการรับกลิ่นมาหนุนนำ

เอกสารอ้างอิง:

1. 为什么你闻不到茶艺师说的那些茶香? : http://xhslink.com/o/3Ng5brLNz2L