วันศุกร์ที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2564

เคลือบสีฟ้าขนนกยูง---สุนทรียภาพที่ลึกลับภูมิฐาน

 

        ในท่ามกลางความหลากหลายของเคลือบสี มีเคลือบสีชนิดหนึ่ง ลึกลับแต่ไม่ขาดซึ่งความหรูหรา นิ่งสงบดั่งน้ำแต่ก็สุกสกาว นั่นก็คือสีสันอันเจิดจรัสในภาวะการณ์ของฟ้าหลังฝน มันก็คือ---“ฟ้าขนนกยูง” 

▲“ฟ้าขนนกยูง”---นำมาซึ่งความรู้สึกราวกับฤดูร้อน ทำให้ผู้คนอดไม่ได้ที่จะหวนคิดถึงหาดทรายที่ขาวสะอาด ลมเย็นๆที่โชยมา และบรรยากาศรุ่งอรุณที่พระอาทิตย์ยังไม่ขึ้น


        เมื่อวันที่ 25 เม.ย. 2004 บริษัทจัดประมูลคริสตีส์(Christie’s)ในฮ่องกง ได้จัดงานประมูลศิลปกรรมภาคฤดูใบไม้ผลิ ไฮไลท์ของงานคือ Lot0286「จานเคลือบสีฟ้าขนนกยูงรัชสมัยเซวียนเต๋อราชวงศ์หมิง」ราคาที่ประมูลได้ไป 12.3824 ล้านHKD กลายเป็นเครื่องเคลือบสีโดดที่สร้างสถิติราคาประมูลสูงที่สุด

明宣德 孔雀蓝釉盘/จานเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเซวียนเต๋อราชวงศ์หมิง---เคลือบที่สำแดงสีฟ้าสุกสกาวอย่างสม่ำเสมอ บนมาตรฐานการเผาผลิตภาชนะเครื่องเคลือบของต้นยุคหมิงแล้ว ผลิตภัณฑ์ลักษณะแบบนี้ที่ยังหลงเหลืออยู่มีไม่เกิน 10 ชิ้น ถือเป็นของล้ำค่าแห่งยุค
    


      【จำแนกจัดแบ่งประเภท


        “เคลือบสีฟ้าขนนกยูง/孔雀蓝釉” คือเคลือบสีอุณหภูมิต่ำที่มีทองแดงเป็นสารให้สี หลังผ่านการเผาผลิตแล้ว เคลือบจะมันเงาสำแดงสีฟ้าสว่างไสว เหมือนสีสันอันสวยงามในขณะที่นกยูงรำแพน จึงตั้งชื่อเรียกตามสีของขนนกยูง เคลือบสีที่ค่อนข้างฟ้าจะเรียกเป็น “ฟ้าขนนกยูง” ที่ค่อนข้างเขียวจะเรียกว่า “เขียวขนนกยูง” 

孔雀蓝/ฟ้าขนนกยูง

孔雀绿/เขียวขนนกยูง

        ประเภทของฟ้าขนนกยูงในช่วงเริ่มต้นยังไม่หลากหลาย เมื่อค่อยๆพัฒนาจนสามารถควบคุมปัจจัยต่างๆเช่น สีที่สำแดง การเข้ากันได้ของดินกับน้ำเคลือบ เป็นต้น ก็ค่อยๆเป็นที่แพร่หลายในวงการเครื่องเคลือบดินเผา อ้างอิงตามรูปแบบของผลิตภัณฑ์ สามารถจัดแบ่งออกเป็น 3 ประเภท


        (1) เคลือบสีโดดฟ้าขนนกยูง/孔雀蓝单色釉 วิธีการจะค่อนข้างเรียบง่าย โดยเฉพาะในช่วงเริ่มต้นที่ยังไม่เข้มงวดระดับความวิจิตรประณีตของผลิตภัณฑ์ดินเผา สามารถทำการชุบน้ำเคลือบบนภาชนะดินดิบแล้วผ่านการเผาผลิตครั้งเดียว ต่อมาเตาเผาหลวงที่มีความต้องการความวิจิตรประณีตในการผลิตอย่างเข้มงวด จึงทำการเผาดิบที่อุณหภูมิสูงก่อน ต่อจากนั้นทำการชุบเคลือบสีฟ้าขนนกยูงแล้วนำเข้าเตาเผาเป็นครั้งที่สองจนเป็นภาชนะสำเร็จรูป เพื่อไม่ให้เคลือบสีโดดๆดูราบเรียบเกินไป อาจดำเนินการตกแต่งโดยการแกะสลักลายบุ๋ม เขียนสีลงทองบนผิวเคลือบ เป็นต้น 

宣德 孔雀蓝釉高足碗/ถ้วยขาสูงเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเซวียนเต๋อ---ขุดพบที่โบราณสถานโรงงานราชสำนักเขาจูซานจิ่งเต๋อเจิ้นในเดือน พ.ย. 1988
 

        (2) ลายครามฟ้าขนนกยูง/孔雀蓝青花 เป็นการรวมเคลือบสีฟ้าขนนกยูงอุณหภูมิต่ำกับลายครามใต้เคลือบอยู่บนร่างเดียว โดยการชุบผิวที่เขียนสีลายครามแล้วด้วยเคลือบสีฟ้าขนนกยูง แล้วทำการการเผาผลิตครั้งเดียว ก่อนยุคหยวนที่ยังขาดทักษะในการควบคุมการเผาผลิตได้ดีพอ ผลิตภัณฑ์ทั่วไปจะออกมาเป็น “ลายดำฟ้าขนนกยูง” ตราบจนถึงรัชสมัยเซวียนเต๋อราชวงศ์หมิงภายใต้ระบบของเตาเผาหลวงจึงประสบความสำเร็จครั้งประวัติศาสตร์ ผลิตออกมาเป็น “ลายคราม” สมชื่อ 

宣德 孔雀蓝青花莲塘鱼藻纹碗/ถ้วยลายครามสระบัวปลาสาหร่ายเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเซวียนเต๋อ---ขุดพบที่โบราณสถานโรงงานราชสำนักเขาจูซานจิ่งเต๋อเจิ้นในเดือน พ.ย. 1988 ; ถ้วยใบนี้สำแดง “ลายคราม/青花” ได้สมชื่อ

        (3) เครื่องเคลือบเขียนสีคละที่เกี่ยวข้องกับฟ้าขนนกยูง/与孔雀蓝有关的混和彩瓷 หลังจากการเผาผลิตเคลือบสีโดด ลายครามใต้เคลือบได้รับการพัฒนาจนเข้าที่แล้ว ช่างโรงงานราชสำนักจึงได้ทดลองโดยการนำฟ้าขนนกยูงมาผสมผสานกับเคลือบสีอุณหภูมิต่ำเช่น เหลือง น้ำตาล เป็นต้นมาร่วมกันตกแต่งเครื่องเคลือบพื้นสามสี/素三彩瓷 กระทั่งใช้เป็นสีบนเคลือบอุณหภูมิต่ำในภาชนะเบญจรงค์/五彩器 เป็นการเพิ่มเติมลงในช่องว่างของสีฟ้าบนเคลือบในช่วงเวลานั้น 

万历 黄地三彩龙纹盘/จานพื้นเหลืองเขียนลายมังกรสามสี รัชสมัยว่านลี่---ลายมังกรบางส่วนตกแต่งด้วยเคลือบสีฟ้าขนนกยูง
  

      【ต้นกำเนิดและการพัฒนาในยุคแรก


        “เคลือบสีฟ้าขนนกยูง” เป็นสีเคลือบดั้งเดิมในแถบเปอร์เซีย ได้เผยแพร่โดยผ่านทางการค้าเข้าสู่เมืองจีนในยุคถัง จากการขุดทางโบราณคดีได้ขุดพบ “แจกันดินเผาเคลือบสีฟ้าขนนกยูง” 3 ใบในสุสานของนางสนม หลิวหัว/刘华 ของรัฐหมิ่น(ปัจจุบันคือมณฑลฝูเจี้ยน)ยุคห้าวงศ์สิบรัฐ 

▲1 ใน 3 ใบของ “五代波斯孔雀绿釉陶瓶/แจกันดินเผาเคลือบสีฟ้าขนนกยูงจากเปอร์เซีย ยุคห้าวงศ์” (พิพิธภัณฑสถานฝูเจี้ยน)---ผ่านช่องการค้าทางทะเลเข้าสู่เมืองฝูโจวในช่วงสมัย หวังเสิ่นจือ/王审知 เป็นผู้มีอำนาจปกครองสูงสุดในรัฐหมิ่นยุคห้าวงศ์สิบรัฐ

伊朗孔雀兰釉黑彩花纹钵/ชามอ่างอิหร่านเขียนสีดำเคลือบสีฟ้าขนนกยูง---ผลิตขึ้นในปลายศตวรรษที่ 15 (The Metropolitan Museum of Art)


        ในยุคจินและต้นยุคหยวน เตาเผาสามัญชนทางเหนือเช่น เตาเผาฉือโจวได้เริ่มทำการเผาผลิตภาชนะเคลือบสีฟ้าขนนกยูง ส่วนใหญ่เป็นการผสมผสานกับสีลายครามใต้เคลือบ แต่ทว่ายังขาดทักษะด้านเทคนิคการเผา ทั่วไปชิ้นงานออกมาเป็น “ลายดำฟ้าขนนกยูง” 

元磁州窑 孔雀蓝釉罐/โอ่งเคลือบสีฟ้าขนนกยูง เตาเผาฉือโจวยุคหยวน

元 孔雀蓝釉黑花梅瓶/ไหลายดำเคลือบสีฟ้าขนนกยูง ยุคหยวน---ทำการเผาผลิต “ลายคราม” และ “เคลือบสีฟ้าขนนกยูง” พร้อมกันในครั้งเดียว เนื่องจากยังขาดทักษะในการเผาผลิต ทำให้ “ลายคราม” เพี้ยนกลายเป็น “ลายดำ”


        ในช่วงยุคหยวน เตาเผาหลวงในจิ่งเต๋อเจิ้นก็ได้ทำการเผาผลิตภาชนะเคลือบสีฟ้าขนนกยูงขึ้นมาบ้างแล้ว แต่จากการขุดพบทางโบราณคดีมีจำนวนไม่มาก บ่งบอกถึงโรงงานราชสำนักผลิตเคลือบสีฟ้าขนนกยูงในช่วงนั้นยังมีขนาดไม่ใหญ่มาก 

元 孔雀绿釉大罐/โอ่งเคลือบสีฟ้าขนนกยูง ยุคหยวน---โอ่งใบนี้มีพิมพ์ตัวอักษร “内府/นั่ยฝู่(ท้องพระคลัง)” เป็นภาชนะคลาสสิกในยุคหยวน (British Museum)

元磁州窑 翠蓝釉黑花梅瓶/เหมยผิงลายดำเคลือบสีฟ้าขนนกยูง เตาเผาฉือโจวยุคหยวน (พิพิธภัณฑสถานกู้กงไทเป)


      【การผลิตและการพัฒนาในยุคหมิงและชิง


        การผลิตเครื่องเคลือบในรัชสมัยเซวียนเต๋อราชวงศ์หมิงมีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว ฟ้าขนนกยูงก็มีความรุดหน้าเป็นอย่างมาก เครื่องเคลือบสีฟ้าขนนกยูงจากเตาเผาหลวงยุคหมิง ถือเป็นของขึ้นชื่อและทรงคุณค่าในช่วงขณะนั้นแล้ว แต่ผลงานที่ประสบความสำเร็จมีจำนวนไม่มาก ที่สามารถเก็บรักษาในสภาพสมบูรณ์ได้จนถึงทุกวันนี้ยิ่งเป็นของล้ำค่าที่หาได้ยากยิ่ง 

宣德 孔雀蓝青花莲塘鱼藻纹盘/จานลายครามสระบัวปลาสาหร่ายเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเซวียนเต๋อ---ขุดพบที่โบราณสถานโรงงานราชสำนักเขาจูซานจิ่งเต๋อเจิ้นในเดือน พ.ย. 1988

明成化 孔雀蓝釉海兽纹盖罐/โอ่งฝาปิดลายสัตว์ทะเลเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเฉิงฮั่วราชวงศ์หมิง

明正德 孔雀蓝釉龙纹兽耳蒜头瓶/แจกันหัวกระเทียมหูสัตว์ลายมังกรเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเจิ้งเต๋อราชวงศ์หมิง

        ในยุคชิงถือเป็นยุคโชติช่วงชัชวาลของการผลิตเครื่องเคลือบจีน โดยเฉพาะในช่วงต้นถึงกลางยุคชิง เป็นยุคจุดสุดยอดในประวัติศาสตร์เครื่องเคลือบดินเผาของเมืองจีน ซึ่งผลผลิตของเคลือบสีฟ้าขนนกยูงชนิดนี้ได้ตกต่ำลงในช่วงปลายยุคหมิง แทบจะได้เลือนหายไป แต่เมื่อมาถึงรัชสมัยคางซีราชวงศ์ชิง เครื่องเคลือบสีฟ้าขนนกยูงก็เริ่มเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา แล้วค่อยๆยกระดับจนถึงขั้นสูงสุดของประวัติศาสตร์เคลือบสีฟ้าขนนกยูง แต่ภายหลังตั้งแต่กลางยุคชิง อุตสาหกรรมการผลิตเครื่องเคลือบสีฟ้าขนนกยูงก็ค่อยๆอัสดง

清初 孔雀蓝锥拱蕉叶夔纹觚/จอกเหล้าขาสูงลายใบกล้วยและเทพขุยเคลือบสีฟ้าขนนกยูง ต้นยุคชิง

清康熙 孔雀蓝釉爵杯/จอกพระราชาเคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยคางซีราชวงศ์ชิง

乾隆 孔雀蓝釉剔花扁盒/ชามแบนสลักลายดอกไม้เคลือบสีฟ้าขนนกยูง รัชสมัยเฉียนหลง


      【การพัฒนาและการชุบชีวิตในยุคจีนใหม่


        หลังการสถาปนาประเทศจีนใหม่(ปี1949) ทางโรงงานเครื่องเคลือบแห่งชาติและโรงงานเครื่องเคลือบแกะสลักได้ทำการพัฒนายกระดับเคลือบสีฟ้าขนนกยูงอีกครั้ง

50年代 孔雀蓝釉剔刻缠枝牡丹纹瓶/แจกันสลักลายดอกโบตั๋นรอบไหล่เคลือบสีฟ้าขนนกยูง ผลิตที่จิ่งเต๋อเจิ้นในปี 1954

        ล่าสุด ทางเฟซเพจของ “China Xinhua News” ในวันที่ 7 มี.ค. ศกนี้ ได้นำเสนอเก๋อหยวนเซิง คุณปู่วัย 81 ปี ผู้ซึ่งได้ทำการทดลองเครื่องเคลือบสีฟ้าขนนกยูงที่เคยเลือนหายจากหน้าประวัติศาตร์ถึงเกือบ 1000 ครั้ง ตลอดระยะเวลา 30 ปีที่ผ่านมา เพื่อรักษาและชุบชีวิตเครื่องเคลือบสีฟ้าขนนกยูงกลับมาให้โดดเด่นยิ่งขึ้น (ข่าวซินหัว : https://www.xinhuathai.com/china/183452_20210307)

葛原生/เก๋อหยวนเซิง---เป็นผู้สืบทอด “ศิลปะการเผาเคลือบสี” ที่ถูกบรรจุอยู่ในมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติในปี 2008

▲หนึ่งในผลงานเคลือบสีฟ้าขนนกยูงของ เก๋อหยวนเซิง




เอกสารอ้างอิง :
1. 高贵冷艳 , 低调神秘-孔雀蓝釉 : https://3g.163.com/dy/article/EMCCSGJT05416IC5.html?spss=adap_pc

2. 孔雀蓝釉 : 那一抹雨过天晴的惊艳 : https://collection.sina.cn/taoci/2016-08-26/detail-ifxvixeq0505654.d.html?from=wap

3. 孔雀蓝釉瓷器怎么鉴定 , 诀窍有几点 : https://m.sohu.com/a/165994482_99893171/?pvid=000115_3w_a

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น