วันเสาร์ที่ 16 ตุลาคม พ.ศ. 2564

เครื่องลายคราม---สมบัติล้ำค่าของมนุษยชาติ (9)

 


        4.6 เครื่องลายครามรัชศกหงจื้อยุคหมิง/明弘治青花瓷


        รัชศกหงจื้อยุคหมิง (ศักราชของจักรพรรดิจูโย่วถัง/หมิงเสี้ยวจง ปี1488-1505) ต้นปลายรัชศกรวมกันเป็นเวลา 18 ปี จากเอกสารบันทึกประวัติศาสตร์ กิจกรรมทางการเผาผลิตของเตาหลวงมีค่อนข้างน้อย เคยหยุดเผาเครื่องลายครามหลายครั้งหลายครา จากรูปลักษณะของเครื่องลายครามรัชศกหงจื้อ ล้วนเป็นการสืบทอดรูปแบบของรัชศกเฉิงฮั่ว ดังนั้น ในวงการเครื่องเคลือบดินเผาโบราณก็มีคำกล่าวที่ว่า “เฉิงหงไม่แยก/成弘不分” 

▲เครื่องลายครามรัชศกหงจื้อยุคหมิง


        • ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์

        จักรพรรดิหงจื้อถือเป็นฮ่องเต้ที่ดีพระองค์หนึ่ง ขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติเมื่อพระชนม์มายุ 17 ปี มีแนวความคิดเชื่อมั่นในคำสอนลัทธิขงจื๊อและคุณค่าจริยธรรม ทรงเอาการเอางานและครองแผ่นดินโดยธรรม นำไปสู่ราชบัลลังก์มั่นคงและบ้านเมืองสงบสุข เป็นจักรพรรดิที่ทรงชื่นชอบต่อการเผาผลิตเครื่องเคลือบ เนื่องจากทรงมัธยัสถ์ เตาหลวงจึงทำการเผาผลิตไม่มาก เคยหยุดเผาเครื่องลายครามหลายครั้ง เป็นเหตุให้ภาชนะวัตถุที่ตกทอดสืบมามีจำนวนน้อยกลายเป็นของหายาก ในบรรดาเครื่องเคลือบที่เผาผลิตจากโรงเตาเผาราชสำนักรัชศกหงจื้อมีอยู่ประมาณ 16 ชนิด ชนิดที่ได้รับการกล่าวขานของคนทั่วโลกคือ “เครื่องลายครามพื้นเคลือบเหลืองราดเท/浇黄地青花瓷” 

▲จานลายครามพื้นเคลือบเหลืองราดเทลายดอกผลไม้ รัชศกหงจื้อยุคหมิง สูง 4.2 ซม. ปากกว้าง 26.2 ซม.---ใช้วิธีการผลิตคือ นำเครื่องลายครามพื้นขาวลายน้ำเงินที่เผาเสร็จแล้ว นำน้ำเคลือบสีเหลืองเทราดลงบนจานทั่วใบ หลังจากนั้นทำการขุดเคลือบเหลืองบนส่วนลวดลายตกแต่งออก นำไปผ่านการเผาอีกครั้งที่อุณหภูมิต่ำ 700-800 ºC

        • สารสีคราม

        สารสีครามโดยพื้นฐานเหมือนกับของรัชศกเฉิงฮั่ว คือยังใช้ “ผิงเติ่งชิง” ซึ่งเป็นสารสีโคบอลต์จากจีน ออกสีอ่อนจาง แต่สละสลวยไม่เท่ารัชศกเฉิงฮั่ว มีส่วนน้อยที่สำแดงสีน้ำเงินที่เข้มสด 

▲เครื่องลายครามไหลายเถาวัลย์ดอกไม้ รัชศกหงจื้อยุคหมิง ใช้ “ผิงเติ่งชิง” โทนสีน้ำเงินเข้มสด มีการแผ่ซ่านแต่ไม่เกิดผลึกสนิมเหล็ก

        • ลักษณะเฉพาะ

        เครื่องลายครามรัชศกหงจื้อเผาผลิตจากโรงเตาเผาราชสำนักซึ่งมีรูปแบบศิลปกรรมทำนองเดียวกับของรัชศกเฉิงฮั่ว ก็ยังคงมีรูปลักษณ์สะสวย เนื้อหุ่นละเอียดลออ ผิวเคลือบนวลเนียน การตกแต่งประณีตอันเป็นที่เลื่องลือ โดยเฉพาะลวดลายตกแต่งที่อ่อนช้อยงดงาม บางโอกาสเมื่อเทียบกับเครื่องลายครามรัชศกเฉิงฮั่วจะมีความโดดเด่นกว่า 

▲เครื่องลายครามจานลายมังกรทะเล รัชศกหงจื้อยุคหมิง สูง 4 ซม. ปากกว้าง 20 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามฝานหงจานลายมังกรทะเล รัชศกหงจื้อยุคหมิง สูง 4.4 ซม. ปากกว้าง 19.9 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามกระถางธูปสามขาลายนักพรตเต๋าเหมาซาน รัชศกหงจื้อยุคหมิง สูง 12.2 ซม. ปากกว้าง 19.9 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามจานลายอักษรเทวนาครี รัชศกหงจื้อยุคหมิง สูง 4.2 ซม. ปากกว้าง 21.4 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กงไทเป

▲เครื่องลายครามคนโทหัวกระเทียมลายดอกล้อมวง รัชศกหงจื้อยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานหวู่ฮั่น 

▲เครื่องลายครามแจกันหูคู่ลายเถาวัลย์ช่อดอกไม้ รัชศกหงจื้อยุคหมิง สูง 62.1 ซม. เก็บรักษาที่ Percival David Foundation of Chinese Art ---มีการเขียนจารึกบนปากแจกัน ได้ระบุเผาผลิตขึ้นเมื่อรัชศกหงจื้อปีที่ 9 เพื่อถวายให้วัด ; แสดงให้เห็นรูปแบบลักษณะหนึ่งของเครื่องลายครามโดยเตาเอกชนรัชศกหงจื้อ

        • ตราประทับ

        ตราประทับทางการบนเครื่องลายครามรัชศกหงจื้อส่วนใหญ่เขียนอักษรข่ายซู “大明弘治年製/ผลิตปีหงจื้อต้าหมิง” แบบ “สองแถวสองวง” เว้นช่องไฟห่างพอควร 

▲เครื่องลายครามถ้วยลายมังกรว่ายวนในสระบัว เขียนตราประทับ “大明弘治年製/ผลิตปีหงจื้อต้าหมิง” ที่ใต้ก้นแบบ “สองแถวสองวง”

▲เครื่องลายครามถ้วยลายต้นสนนกกระเรียน เตาเอกชนรัชศกหงจื้อยุคหมิง เขียนตราประทับ “癸丑年造/สร้างปีกุ่ยโฉ่ว” ตรงกับรัชศกหงจื้อปี่ที่ 6 (ปี1493) ที่ใต้ก้นแบบ “สองแถวสองเหลี่ยม”

        4.7 เครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง/明正德青花瓷


        รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง (ศักราชของจักรพรรดิจูโห้วจ้าว/หมิงอู่จง ปี1506-1521) ต้นปลายรัชศกรวมกันเป็นเวลา 16 ปี เมื่อดูจากเครื่องลายครามตลอดยุคหมิง เครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋อจัดอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านของระยะกลางกับระยะปลายของยุคหมิง เป็นยุคที่จากความรุ่งโรจน์สู่ความเสื่อมถอยของยุคหมิง แม้ว่าภาชนะวัตถุบางส่วนยังคงความเป็นรูปแบที่เรียบง่ายสง่างามของรัชศกเฉิงฮั่ว/หงจื้อ แต่ได้เริ่มก่อร่างเป็นศิลปกรรมอันเป็นอัตลักษณ์ของรัชศกเจิ้งเต่อ ซึ่งมีอิทธิพลในระดับหนึ่งต่อการพัฒนาเครื่องลายครามรัชศกเจียจิ้งที่สืบต่อกันมา 

▲เครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง

        • ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์

        จักรพรรดิเจิ้งเต๋อจูโห้วจ้าวทรงเป็นองค์รัชทายาทเมื่อพระชนม์มายุสองขวบ ขึ้นครองราชย์สมบัติเมื่อพระชนม์มายุ 15 ปี ถือเป็นฮ่องเต้ที่ก่อความวุ่นวายมากที่สุดในประวัติศาสตร์เกือบ 300 ปีของราชวงศ์หมิง ประวัติศาสตร์จัดพระองค์เป็นฮ่องเต้ที่เลอะเทอะ/เสเพล/วิตถาร แต่พระองค์ก็มีความตลกขบขัน/ขี้เล่น ตั้งแต่ยังเยาว์วัยได้รับการศึกษาลัทธิขงจื๊อมาอย่างดี สามารถท่องจำ《คัมภีร์อัล-กุรอาน/古兰经》มีความสนใจทางศาสนาอิสลามและศาสนาพุทธแบบธิเบต

        จักรพรรดิเจิ้งเต๋อมีความศรัทธาต่อศาสนาอิสลามเป็นอย่างมาก เคยมีพระราชโองการให้ยึดถือปฏิบัติตามคำสอนของศาสนาอิสลาม อาทิเช่นห้ามทานเนื้อหมูและเลี้ยงหมูเป็นต้น ด้านหนึ่งเป็นเพราะจักรพรรดิเจิ้งเต๋อประสูติในปีซินไฮ่(辛亥年) ตรงกับปีสุกร อีกด้านหนึ่งคือตัวอักษร “(จู/หมู)” ซึ่งพ้องเสียงกับ “(จู)” ตระกูลของราชวงศ์หมิง จึงเป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง แต่เหตุผลที่สำคัญยิ่งกว่าก็เพราะตัวพระองค์จักรพรรดิเจิ้งเต๋อทรงได้รับอิทธิพลจากศาสนาอิสนาอย่างลึกซึ้ง 

▲ฉากแผ่นกั้นลายครามอักษรอาหรับ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 45.8 ซม. เก็บรักษาที่ Percival David Foundation of Chinese Art ---อักษรอาหรับเป็นพระวจนะของอัลลอฮ์ จากบทที่ 72 โองการ18,19,20 ใน《คัมภีร์อัล-กุรอาน》; ตรงกรอบล่างมีการเขียนตราประทับอักษรข่ายซู “大明正德年製/ผลิตปีเจิ้งเต๋อต้าหมิง” แสดงว่านี้เป็นภาชนะวัตถุจากเตาหลวง

        • สารสีคราม

        เครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋อจะใช้สารสีครามค่อนข้างซับซ้อน ทำให้ช่วงต้น/ปลายรัชศกสำแดงโทนสีแตกต่างกัน ช่วงต้นใช้ “ผิงเติ่งชิง” เหมือนของรัชศกเฉิงฮั่ว โทนสีออกน้ำเงินอ่อนละมุน ไม่มีการแผ่ซ่านและเกิดผลึกสนิมเหล็ก ช่วงกลางใช้ “สือจื่อชิง” จากยุ่ยโจวโบราณปัจจุบันคือเมืองเกาอันมณฑลเจียงซี โทนสีน้ำเงินค่อนไปทางเทา สำแดงสีได้อย่างเสถียรและสม่ำเสมอ ช่วงปลายจะใช้ “หุยชิง” จากแถบซินเจียง โทนสีน้ำเงินอมม่วงสุกสกาว 

▲สารสีคราม “สือจื่อชิง” โทนสีน้ำเงินค่อนไปทางเทา

        • ลักษณะเฉพาะ

        ประวัติศาสตร์การพัฒนาเครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋ออยู่ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ สืบทอดจากรัชศกเฉิงฮั่ว/หงจื้อ ตกทอดสู่รัชศกเจียจิ้ง/ว่านลี่ คือบนปรากฏการณ์ค่อยๆหลุดพ้นจากลักษณะเฉพาะของเครื่องลายครามรัชศกเฉิงฮั่ว/หงจื้อที่ขนาดเล็กเนื้อหุ่นบางเบา เขียนลวดลายตกแต่งอย่างบางตา เปลี่ยนมาเป็นภาชนะวัตถุที่ขนาดใหญ่เนื้อหุ่นหนาหนัก เขียนลวดลายตกแต่งอย่างหนาแน่น 

▲เครื่องลายครามกระถางธูปลายมังกรบิน รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 27.5 ซม. ปากกว้าง 27.9 ซม. ขาห่าง 28.3 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามตลับทรงกระบอกลายคนดอกไม้ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 23.9 ซม. ปากกว้าง 16.1 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง 

▲เครื่องลายครามเหยือกเหล้าจุนลายเถาวัลย์ช่อดอกไม้ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 21.7 ซม. ปากกว้าง 15.3 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามเกาอี้ฉลุลายสตรีดอกไม้ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามคนโททรงน้ำเต้าลายภาพเรื่องราวเทพเจ้า รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 53 ซม. ปากกว้าง 8.7 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง---ถือเป็นชิ้นงานชั้นเยี่ยมของเตาเอกชนรัชศกเจิ้งเต๋อ ; เนื่องจาก “葫芦/น้ำเต้า” พ้องเสียงกับ “福禄/ฮกลก(โชคลาภ-บารมี)” ซึ่งมีความหมายทางมงคล จึงมีการเผาผลิตอย่างมากในช่วงระยะกลาง/ปลายยุคหมิง 

        เนื่องจากจักรพรรดิเจิ้งเต๋อทรงนับถือศรัทธาศาสนาอิสลาม ลวดลายตกแต่งบนเครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋อที่โดดเด่นมากที่สุดคือการนำอักษรและรูปสัญลักษณ์มงคลของอาหรับมาเป็นลวดลายตกแต่ง กระทั่งมีการเขียนตราประทับด้วย “อักษรทิเบต” และ “อักษร’Phags-pa/八思巴文” 

▲เครื่องลายครามแท่นปักดอกไม้เจ็ดรูลายอักษรอาหรับ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 19.4 ซม. ฐานกว้าง 12 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง---อักษรอาหรับเป็นคำสวดอ้อนวอน แปลออกเป็นความหมาย “ขอวิงวอนอัลลอฮ์จงปกป้องคลุมครองบ้านเมืองและชนรุ่นหลังให้ปลอดภัย

▲เครื่องลายครามไหลายดอกบัวอักษรอาหรับ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานเมืองหลวง

▲เครื่องลายครามแท่นวางพู่กันลายดอกไม้อักษรอาหรับ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานเมืองหลวง---แท่นวางพู่กันนี้เขียนอักษรอาหรับสองด้านแยกเป็น “القلم اقبل” และ “من کل شی” รวมกันเป็น “القلم اقبل من کل شی”  แปลออกเป็นความหมาย “พู่กันเหนือกว่าสิ่งอื่นใด” 

▲เครื่องลายครามแท่นรองเทียนลายอักษรอาหรับ รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง สูง 24.6 ซม. ฐานกว้าง 13 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

        • ตราประทับ

        ตราประทับทางการบนเครื่องลายครามรัชศกเจิ้งเต๋อที่พบเห็นมากที่สุดคือเขียนอักษรข่ายซู “大明正德年製/ผลิตปีหงจื้อต้าหมิง” และ “正德年製/ผลิตปีหงจื้อ”  แบบ “สองแถวสองวง” 

▲ตราประทับเขียนอักษรข่ายซู “大明正德年製/ผลิตปีเจิ้งเต๋อต้าหมิง” ที่ใต้ก้นภาชนะแบบ “สองแถวสองวง”

▲เครื่องลายครามจานลายมังกร ปากกว้าง 25 ซม. เขียนตราประทับ “正德年製/ผลิตปีเจิ้งเต๋อ” ที่ใต้ก้นแบบ “สองแถวสองวง”

▲เครื่องลายครามถ้วยลายมังกรดั้นดอกไม้ สูง 10.3 ซม. ปากกว้าง 23 ซม. รัชศกเจิ้งเต๋อยุคหมิง เขียนตราประทับด้วย “อักษร’Phags-pa (ปากปา)” ที่ใต้ก้น---มีคนถอดออกมาเป็น “正德年製/ผลิตปีเจิ้งเต๋อ” แต่ที่แท้ก็คือ “至正年製/ผลิตปีจื้อเจิ้น” รัชศกยุคหยวน

        การเปรียบเทียบเครื่องเคลือบระหว่างรัชศกหงจื้อกับรัชศกเจิ้งเต๋อ สามารถสรุปในคำกล่าวที่ว่า “เครื่องเคลือบรัชศกหงจื้อ เป็นเพราะดำรงในคุณธรรมทำให้ขาดแคลนหายาก เครื่องเคลือบรัชศกเจิ้งเต๋อ เป็นเพราะหมกมุ่นในราคะทำให้เสื่อมลงเรื่อยๆ



เอกสารอ้างอิง :

1. 明弘治青花瓷 : https://baike.sogou.com/m/v44691.htm

2. 明正德青花瓷 : https://baike.sogou.com/m/v29904.htm 

3. 吕成龙简论 : 明代弘治,正德两朝典型器物及后世仿品的特点 : http://www.zhongguociwang.com/show.aspx?id=15022&cid=106

4. 明正德青花瓷上的阿拉伯文字 : http://www.zhongguociwang.com/show.aspx?id=14403&cid=21


ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น