วันเสาร์ที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2564

เครื่องลายคราม---สมบัติล้ำค่าของมนุษยชาติ (11)




        4.9 เครื่องลายครามรัชศกหลงชิ่งยุคหมิง/明隆庆青花瓷


        รัชศกหลงชิ่งยุคหมิง (ศักราชของจักรพรรดิจูไจ่โห้ว/หมิงมู่จง ปี1567-1572) เป็นช่วงเวลาเพียงแค่ 6 ปี เป็นช่วงที่ขนาดการผลิตของเครื่องเคลือบหดตัวอย่างรวดเร็ว ทั้งปริมาณและชนิดของผลิตภัณฑ์ล้วนลดลง แต่ก็ไม่ขาดซึ่งผลงาน จากของสะสมที่ได้ตกทอดสืบมา จะเห็นได้ว่าเทคนิคการผลิตเครื่องลายครามรัชศกหลงชิ่งมีความประณีตมากกว่าของรัชศกเจียจิ้ง 

▲เครื่องลายครามรัชศกหลงชิ่งยุคหมิง

        • ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์

        เมื่อต้องเผชิญกับภาวะเศรษฐกิจถดถอยในช่วงปลายรัชศกเจียจิ้ง ในรัชศกปีแรกจักรพรรดิหลงชิ่งก็ตัดสินใจยกเลิกกฎห้ามการติดต่อกันทางทะเล อนุญาตให้เอกชนดำเนินการค้าขายต่างประเทศทางทะเล จึงเป็นแรงขับเคลื่อนให้ศูนย์กลางหัตถกรรมทางแถบพื้นที่ชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้และพื้นที่นอกชายฝั่งเข้าสู่การพัฒนาอย่างถ้วนหน้า สังคมยุคหมิงก็เกิดภาวการณ์ที่เปิดกว้างตามมา

        ภายในช่วงเวลา 6 ปีอันสั้นของรัชศกหลงชิ่ง สถานการณ์การเมืองมั่นคง บ้านเมืองสงบสุข เศรษฐกิจพัฒนาเจริญก้าวหน้า อันเป็นสภาพแวดล้อมที่ดีต่ออุตสาหกรรมเครื่องเคลือบดินเผา อยู่ในภาวะการณ์พัฒนาที่ต่อเนื่องจากรัชศกเจียจิ้ง เครื่องเคลือบเตาหลวงได้สืบทอดรูปแบบของรัชศกเจียจิ้ง พร้อมทั้งได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมหหลากหลายหลังจากการเปิดประเทศค้าขายต่างประเทศ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสิ่งใหม่ๆ   


        • สารสีคราม

        เครื่องลายครามรัชศกหลงชิ่งมีลักษณะเฉพาะเฉกเช่นเดียวกับของรัชศกเจียจิ้ง คือล้วนใช้สารสีคราม “หุยชิง” ในรัชศกเจียจิ้ง/หลงชิ่ง/ว่านลี่ล้วนใช้ “หุยชิง” แต่ของรัชศกหลงชิ่งมีความบริสุทธิ์มากกว่า สีลายครามจึงเป็นที่สดุดตามากที่สุดในสามรัชศกนี้ สำแดงสีที่เสถียรไม่ผิดเพี้ยน ในน้ำเงินเปล่งรัศมีสีม่วง สีออกเข้มสดกว่าของรัชศกเจียจิ้ง 

▲สารสีคราม “หุยชิง” รัชศกหลงชิ่งสำแดงสีน้ำเงินที่เสถียร ส่วนน้อยที่ออกสีเทาอ่อน

        • ลักษณะเฉพาะ

        เครื่องลายครามและเครื่องเคลือบอู๋ไฉ่ถือเป็นผลิตภัณฑ์หลักของเตาหลวงรัชศกหลงชิ่ง กรรมวิธีการผลิตประณีต เครื่องลายครามได้รับมรดกที่เป็นเอกลักษณ์ของรัชศกเจียจิ้งมาทั้งหมด ในช่วงรัชศกนี้ได้เกิดปรากฎการณ์ “หลวงจ้างเอกชนเผา/官搭民烧” แล้ว เป็นการกระตุ้นให้เตาเอกชนเกิดการพัฒนา ชิ้นงานยอดเยี่ยมในบรรดาเครื่องลายครามเตาเอกชนรัชศกหลงชิ่งเทียบเท่าของเตาหลวง 

▲เครื่องลายครามกาสายหิ้วลายมังกร รัชศกหลงชิ่งยุคหมิง สูงตลอด 30 ซม. ปากกว้าง 10.5 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามถ้วยจูเก่อ(ขงเบ้ง)ลายภาพคน รัชศกหลงชิ่งยุคหมิง สูง 7.9 ซม. ปากกว้าง 14.2 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง / ถ้วยด้านในเขียนภาพตัวละคร “昭君出塞/หวังจาวจวินสู่นอกด่าน”

▲เครื่องลายครามขวดโหลจิ้งหรีดลายเมฆมังกร รัชศกหลงชิ่งยุคหมิง สูง 10.6 ซม. ปากกว้าง 13.2 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง

▲เครื่องลายครามกล่องตลับสี่เหลี่ยมลายภาพแม่นางเลี้ยงดูเด็ก รัชศกหลงชิ่งยุคหมิง สูง 16 ซม. กว้าง 27.4 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานเทียนจิน

▲เลียนแบบเครื่องลายครามรัชศกซวนเต๋อจานลายกระต่ายบุปผาสามมิตร รัชศกหลงชิ่งยุคหมิง สูง 3.2 ซม. ปากกว้าง 14.5 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง---ถือเป็นชิ้นงานเอกของเตาเอกชนช่วงปลายรัชศกหลงชิ่ง

        • ตราประทับ

        ตรายุคสมัยของภาชนะเครื่องเคลือบเตาหลวงก่อนรัชศกหลงชิ่งส่วนใหญ่จะใช้ตัวอักษร “/ผลิต” ส่วนของรัชศกหลงชิ่งส่วนใหญ่จะใช้ตัวอักษร “/สร้าง” ส่วนน้อยมากที่ใช้ตัวอักษร “/ผลิต” 

▲เครื่องลายครามกล่องตลับกลมลายมังกรหงส์ สูง 15.3 ซม. ปากกว้าง 20.9 ซม. เขียนตราประทับ “大明隆慶年造/สร้างปีหลงชิ่งต้าหมิง” ที่ใต้ก้นแบบ “สองแถวสองวง

▲เครื่องลายครามกล่องตลับทรงเงินแท่งเมฆลายมังกร สูง 7.6 ซม. ยาว 22.6 ซม. เขียนตราประทับ “大明隆慶年造/สร้างปีหลงชิ่งต้าหมิง” ที่ใต้ก้นแบบ “แถวเดียวแนวตั้ง

▲เครื่องลายครามถ้วยจูเก่อ(ขงเบ้ง)ลายคน ใต้ก้นปีกสองข้างรูกลมเขียนตราคำอวยพร “萬古長春/ชั่วกัลปาวสาน”

        4.10 เครื่องลายครามรัชศกว่านลี่ยุคหมิง/明万历青花瓷


        รัชศกว่านลี่ยุคหมิง (ศักราชของจักรพรรดิจูยี่จวิน/หมิงเสินจง ปี1573-1620) ช่วงรัชศกเป็นเวลา 48 ปี เป็นรัชศกที่ยาวนานที่สุดของราชวงศ์หมิง ระบบทุนนิยมเริ่มปรากฏขึ้นในรัชศกนี้ เศรษฐกิจสังคมมีความเจริญก้าวหน้า เนื่องจากทางพระราชวังและชนชั้นสูงมีความต้องการเครื่องเคลือบที่งานประณีต และการยกเลิกข้อห้ามการติดต่อกันทางทะเล ทำให้ผลผลิตเครื่องเคลือบเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมหาศาล ชนิดเครื่องเคลือบหลากหลายมากขึ้น และยังปรากฏ “เครื่องเคลือบเพื่อการส่งออก/外销瓷” สำหรับการค้าต่างประเทศ ทั้งเครื่องเคลือบเตาหลวงและเตาเอกชนล้วนสามารถทำการส่งออก นี่เป็นการผลักดันให้ช่างฝีมือยิ่งมีความตั้งใจมากขึ้นเวลาทำการเผาผลิตเครื่องเคลือบ แล้วก็เป็นการกระตุ้นเกิดพัฒนาการก้าวขึ้นอีกขั้นในประวัติศาสตร์เครื่องเคลือบโดยปริยาย 

▲เครื่องลายครามรัชศกว่านลี่ยุคหมิง

        • ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์

        จักรพรรดิว่านลี่ทรงขึ้นครองราชย์เมื่อพระชนม์มายุ 10 ขวบ เป็นฮ่องเต้องค์ที่ 13 ของราชวงศ์หมิง ในช่วงรัชศก 10 ปีแรก มีอัครมหาเสนาบดีทรงว่าราชการแผ่นดินแทน จนสามารถฟื้นฟูบ้านเมืองสู่ความรุ่งเรื่อง ประเทศมั่นคงเป็นปึกแผ่น

        จักรพรรดิว่านลี่ในเยาว์วัยทรงต้องตรากตรำในตารางการเรียนที่แน่นเอี้ยด และอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลเลี้ยงดูอย่างเคร่งครัดจากพระราชมารดา พระองค์จึงมีภาวะแรงต้านทานทางจิต มีอิทธิพลด้านไม่ค่อยดีต่ออุปนิสัยของพระองค์ นำไปสู่ให้พระองค์ไม้เสด็จท้องพระโรงทรงว่าราชกิจเป็นเวลาหลายสิบปีเฉกเช่นเดียวกันกับพระอัยกาจักรพรรดิเจียจิ้ง   


        • สารสีคราม

        เครื่องลายครามในช่วงต้นรัชศกว่านลี่ยังใช้สารสีคราม “หุยชิง” ช่วงกลางรัชศกใช้สารสีครามผสมของ “หุยชิง”กับ “สือจื่อชิง” จนถึงรัชศกว่านลี่ปีที่ 24 (ปี1596) ได้เริ่มมาใช้ “เจ้อชิง” เนื่องจากในยุคนี้มีกรรมวิธีการผลิตสารสีครามแร่โคบอลต์แบบใหม่ จากวิธีการแช่แร่ให้ตกตะกอนแบบดั้งเดิมมาเป็นวิธีการเผาหลอม ยกระดับคุณภาพการเปล่งแสงสีของสารสีครามสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้ “เจ้อชิง” สำแดงสีฟ้าหม่น น้ำเงินอมเทา ส่วนใหญ่จะเกิดการแผ่ซ่าน มีโทนสีที่ให้ความรู้สึกเงียบสงบ 

▲สารสีคราม “หุยชิง” ช่วงต้นรัชศกว่านลี่ สำแดงสีน้ำเงินอมม่วง(A) / ช่วงปลายเนื่องจากใช้ “หุยชิง” ในอัตราส่วนต่ำ สีออกไปทางเทาด้าน(B,C)

        • ลักษณะเฉพาะ

        เครื่องลายครามช่วงต้นรัชศกว่านลี่เป็นการสืบสานเอกลักษณ์ของรัชศกเจียจิ้ง/หลงชิ่ง ในช่วงกลางปลายรัชศกว่านลี่เมื่อได้เริ่มใช้สารสีคราม “เจ้อชิง” รูปแบบของวัตถุภาชนะก็เริ่มมีการเปลี่ยนแปลง ค่อยๆก่อร่างเป็นลักษณะเฉพาะของตนเอง แล้วตลอดจนมีอิทธิพลต่อรูปลักษณะของยุคปลายหมิงต้นชิง นักวิชาการบางส่วนได้จัดรัชศกว่านลี่เป็น “ช่วงเปลี่ยนแปลง” ของเครื่องเคลือบจีน 

▲เครื่องลายครามจานทรงดอกบัวบานลายอักษรเทวนาครี รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 5.5 ซม. ปากกว้าง 18.8 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง---ดอกบัวเป็นวัตถุมงคลในศาสนาพุทธ จานนี้น่าจะใช้ในพิธีกรรมทางศาสนาพุทธ

▲เครื่องลายครามไหเหมยผิงลายมังกรดั้นเถาวัลย์ดอกไม้ รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 72 ซม. / เครื่องลายครามกล่องตลับเหลี่ยมขอบมนลายมังกรเล่นลูกแก้วในช่องเปิดกรอบเส้นขอบทรงกลีบ รัชศกว่านลี่ยุคหมิง 18.5  ซม.

▲เครื่องลายครามถ้วยลายภาพกวนอิมและพระธรรม รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 7.6 ซม. ปากกว้าง 16.5 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง---เขียนระบุสร้างเมื่อรัชศกว่านลี่ปีที่ 44 (ปี1616)

▲เครื่องลายครามทรงจอกเหล้ายักษ์ลายสัตว์มงคล รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 76.5 ซม. ปากกว้าง 22.6 ซม. เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานกู้กง---รูปลักษณ์ใหญ่มาก รูปร่างเป็นทรง 8 กลีบ ลวดลายตกแต่งหนาแน่น จากรูปลักษณะจนถึงลวดลายตกแต่งล้วนแสดงถึงลักษณะเฉพาะของจอกเหล้า(花觚)รัชศกว่านลี่

▲เครื่องลายครามโถฝาลายภาพตุวละครในช่องเปิด รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 40 ซม.---เนื่องจากเป็นความต้องการของการส่งออก องค์ประกอบภาพของเครื่องลายครามรัชศกว่านลี่จำนวนมากใช้รูปแบบ “ช่องเปิด/开光” คือบ่งชี้ถึงภายในภาพที่ไม่มีธีม ใช้เส้นขอบเปิดเป็นกรอบ แล้วเขียนวาดภาพที่มีธีมภายในกรอบ

▲เครื่องลายครามพื้นน้ำเงินลายขาวไหลายร้อยนกกระเรียน รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 35.2 ซม.

        เอกลักษณ์คลาสสิกรูปแบบหนึ่งของเครื่องลายครามรัชศกว่านลี่ ก็คือลวดลายตกแต่งที่เขียนอย่างหนาแน่น ไม่มีธีมของภาพวาด เช่นเดียวกันกับยุโรปยุคศตวรรษที่ 16-17 ที่นิยม “ศิลปะโรโคโค (Rococo Art)” โดยนำมาเป็นรูปแบบของลวดลายตกต่างบน “เครื่องเคลือบเพื่อการส่งออก” ขายไปยังยุโรป ที่มีรูปลักษณะลวดลายอย่างหนาแน่น ซึ่งมีอิทธิพลอย่างมากต่อวัฒนธรรมจีนในช่วงยุคนั้น 

▲เครื่องลายครามกระติกน้ำหัวช้าง รัชศกว่านลี่ยุคหมิง สูง 20.5 ซม.---เป็นภาชนะสำหรับพุทธศาสนิกชนใช้ในการดื่มน้ำและล้างมือ ลวดลายตกแต่งแบบพื้นน้ำเงินลายกระต่ายขาว เป็นเครื่องเคลือบส่งออกรุ่นคลาสสิกของรัชศกว่านลี่

▲Kraak Porceleain/克拉克瓷 รัชศกว่านลี่ยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานฮอลแลนด์---เป็นเครื่องลายครามส่งออกที่สั่งผลิตในจิ่งเต๋อเจิ้น ขนส่งไปยุโรปโดยเรือโปรตุเกสชื่อ Carracks แต่ถูกเรือรบหลวงฮอลแลนด์สกัดกั้นให้ไปเทียบท่าที่อัมสเตอร์ดัม เป็นเครื่องลายครามที่ได้รับความนิยมจากชาวยุโรปอย่างมาก ต่อมา ชาวยุโรปจึงตั้งชื่อว่า “เครื่องลายคราม Craak” ตามชื่อเรือโปรตุเกส

▲Kraak Porceleain/克拉克瓷 รัชศกว่านลี่ยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานฮอลแลนด์---แบ่ง “ช่องเปิด/开光” ออกเป็นหลากหลายกรอบ ซึ่งลวดลายตกแต่งในแต่ละกรอบมีภาพที่ไม่ต่อเนื่องกันและกัน

▲Kraak Porceleain/克拉克瓷 รัชศกว่านลี่ยุคหมิง เก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานฮอลแลนด์

        • ตราประทับ

        ตรายุคสมัยของภาชนะเครื่องเคลือบเตาหลวงรัชศกว่านลี่ส่วนใหญ่จะใช้ตัวอักษรข่ายซู “大明萬歷年製/ผลิตปีว่านลี่ต้าหมิง” แบบ “สองแถวสองวง” 

▲เครื่องลายครามถ้วยลายอักษรเทวนาครี สูง 15.3 ซม. เขียนตราประทับ “大明萬歷年製/ผลิตปีว่านลี่ต้าหมิง” ที่ใต้ก้นแบบ “สองแถวสองวง” 

▲ตราประทับ “大明萬歷年製/ผลิตปีว่านลี่ต้าหมิง” ที่ใต้ก้นแบบ “แถวเดียวแนวขว้างสองกรอบ”

▲ตราประทับ “萬歷年德府造/ปีว่านลี่สำนักเต๋อสร้าง” ที่ใต้ก้นแบบ “สองแถวสองวง”


        ระยะปลายยุคหมิงในศตวรรษที่ 16-17 เกิดการเปลี่ยนแปลงในการเปิดศักราชใหม่ของของการค้าทางทะเลของนานาชาติ ประเทศต่างๆในยุโรปต่างก่อตั้งบริษัทขนส่งทางเรือในมหาสมุทร ต่างแย่งชิงตลาดการค้า การปรากฏระบบทุนนิยมได้กระตุ้นการผลิตเครื่องเคลือบจีนเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะเครื่องลายคราม เครื่องลายครามเพื่อการค้าเป็นการตอบสนองต่อตลาดภายใน และก็ต้องตอบสนองต่อตลาดต่างประเทศ เครื่องลายครามปลายยุคหมิงจึงมีลักษณะเฉพาะแบบสินค้าโภคภัณฑ์อย่างเด่นชัด ลักษณะเฉพาะแบบนี้อยู่นอกเหนือจากลักษณะเฉพาะแบบศิลปะในช่วงแรก เครื่องลายครามรัชศกหย่งเล่อ/ซวนเต๋อมีลักษณะเฉพาะแบบศิลปะอย่างชัดเจน ส่วนเครื่องลายครามรัชศกเจียจิ้ง/ว่านลี่มีลักษระเฉพาะแบบสินค้าโภคภัณฑ์อย่างแจ่มแจ้ง นี่ก็เป็นมนต์เสน่ห์ของเครื่องลายครามปลายยุคหมิง


        รัชศกว่านลี่อยู่ในบั้นปลายของยุคหมิงแล้ว แต่ยังมีรัชศกเทียนฉี/ฉงเจินซึ่งเป็นสองรัชศกสุดท้ายของยุคหมิงมาปิดท้าย หลังจากชนเผ่าแมนจูได้รุกล้ำผ่านด่านมายึดครองจักรวรรดิจีน รัชศกซุ่นจื้อยุคชิงรับช่วงต่อจากราชวงศ์หมิง แล้วได้ไว้รากฐานให้เครื่องลายครามรัชศกคังซีอันยอดเยี่ยมที่ตามหลังมา ยุคปลายหมิงต้นชิงในช่วงระยะเวลาไม่ถึงครึ่งศตวรรษ ในประวัติศาสตร์เครื่องเคลือบดินเผาจีนยกให้เป็น “ช่วงเปลี่ยนผ่าน”    



เอกสารอ้างอิง :

1. 明隆庆青花瓷 : https://baike.sogou.com/m/v1364886.htm

2. 明万历青花瓷 : https://baike.sogou.com/m/fullLemma?lid=25568&g_ut=3

3. 嘉靖,隆庆,万历三朝瓷器-你最爱哪一款 : https://xw.qq.com/cmsid/20210508A03RAR00?f=newdc

4. 明万历青花瓷赏析 : https://k.sina.cn/article_5645072676_15078f924001001ndc.html


ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น